UNESCO geçici miras listesinde bulunan, İznik’te Roma dönemine ait mezar anıtı olan dikilitaş (obelisk), tam 2 bin yıldır ayakta.
İznik’e 5 kilometre uzaklıkta şeftali bahçelerinin tam ortasında yer alan Roma dönemi mezar anıtı obelisk, ihtişamı ile görenleri şaşırtıyor. Üç yüzeyli, yukarıya doğru yükselen ve birbiri üzerine demir kamalarla oturtulmuş beş beyaz mermer bloktan oluşan anıta, bundan dolayı ‘dikilitaş’ ismi verilmiş. Anıtın geniş olan birinci taşı üzerindeki Grekçe kitabede; "C.Cassius Philiscus, C.CassiusAsklepiodotus’un oğlu, 83 yıl yaşadı" yazılı. Yerli yabancı turistlerin ilgi gösterdiği dikilitaş ihtişamı ile herkesin ilgi odağı haline geldi.
Dikilitaş, Asklepiodos’un oğlu L. Cassius Philiscus anısına II. yüzyılda dikilmiştir. Kare prizma bir kaide üzerinde, altta kalın ve üstte doğru düzenli bir biçimde incelerek yükselen, bu görünümüyle bir kama veya meç izlenimi uyandıran anıtın, başlangıçta 6 parça ve 15.5 metre yüksekliğinde olduğu ve ucunda bir ’kuş’ heykelciğinin bulunduğu öne sürülmektedir. Zamanla en üsteki kuş heykelciği bir nedenle yok olmuştur. Kaidede üçgen prizmatik dikili taşın iki yanında, görülen ayak izleri ve bağlantı yuvaları, bu kısımda bronz heykellerin bulunduğunu işaret etmektedir. Anıtın alt kısmında toprağa gömülü olan bölümde mezarın yer aldığı, zaman zaman yapılan kaçak kazılar tarafından da görülen çukurlarda iri moloz taşlar ve duvar izlerinin bulunması, buranın bir tümülüs mezar odası sitilinde yapılmış olduğunu belgelemektedir. Günümüzde kaidesi üzerinde beş parça halinde 12 metrelik bölümü durmaktadır. Halk arasında “Beştaş”, “Dikilitaş”, “Nişantaşı” olarak adlandırılmıştır.