Ülkemizde açılan yeni üniversitelerle birlikte gençlerimizin özgeçmişleri diplomalarla/sertifikalarla dolup taşıyor. Dil bilmek sıradanlaşıyor, yüksek lisans artık işe girişin asgari şartı haline geliyor.
Kâğıt üzerinde her şey kusursuz görünüyor. Üniversite mezunu sayımız artıyor. Ancak bu durum, iş gücü piyasasının ihtiyaçlarıyla tamamen kopuk bir diploma enflasyonuna dönüşmüş durumda.
Eğitim sistemimiz, piyasa gerçeklerinden bihaber sanki. Herkese beyaz yakalı olmalı illüzyonu pompalıyor.
Sonuç; bir yanda dört yıllık fakülteyi bitirip asgari ücretle bile iş bulamayanbinlerce genç, diğer yanda ise mesleki eğitimdeki çöküş nedeniyle usta, teknisyen ya da kalifiye eleman bulamadığı için çarkları dönmeyen sanayi.
****
Türkiye’nin en iyi üniversitelerinden mezun olmuş, kuantum fiziği veya ileri makroekonomi üzerine kafa yormuş bir gencin, sadece veri girişi yaptığı ya da kasiyerlik yaptığı bir iş yerinde verimli olması beklenemez.
Bu sadece bireysel bir mutsuzluk değil, kamusal kaynakların ve toplumsal potansiyelin israfıdır. Kendi ülkesinde “fazla iyi” veya “fazla okumuş” bulunan beyinler, bu niteliğin ödüllendirildiği coğrafyalara kaçtıkça biz kamusal kaynaklarımızla yetiştiriyoruz ama dünya bu emeğin meyvesini topluyor.
Beklentisi tavan yapmış ancak imkanları tabana çakılmış bir kitle, her zaman sosyal bir huzursuzluğun habercisidir.
****
Peki, Türkiye’deki bu diplomalı işsizlik tuzağına düşmemek için gençler ne yapmalı?
Mevcut sistem her ne kadar sizi sadece bir diploma numarasına indirgese de, bu kaostan çıkış bileti artık akademik etiketlerde değil, "stratejik beceri zenginliğinde" saklıdır.
Gençlerin bu süreçte ilk odaklanması gereken nokta, akademik uzmanlıklarını Türkiye piyasasının dinamiklerine uygun esnek becerilerle birleştirmektir.
Sadece iktisat bilmek yetmiyor; artık bu bilgiyi veri bilimiyle harmanlayabilmek gerekiyor. Sistemin sunduğu standart kalıplar dar geldiğinde, sizi kurtaracak olan şey diplomanızın başlığı değil, o diplomanın içine sığdırdığınız çözüm üretme hızıdır.
Eleştirel düşünme, karmaşık problem çözme ve dijital okuryazarlık gibi beceriler, yapay zekanın her şeyi standartlaştırdığı bu çağda, insanı "üniversiteli bir işsiz" olmaktan çıkarıp "vazgeçilmez bir uzman" haline getirir.
Bunun yanı sıra, gençlerin unvan peşinde koşmak yerine niş alanlarda derinleşmeleri elzemdir. Herkesin bildiğini daha iyi bilmek sizi güçlü yapabilir ama, kimsenin bakmadığı yerdeki sorunu çözecek yetkinliğe sahip olmak gerçek güçtür.
****
Eğitim sistemini bir diploma matbaası olmaktan çıkarıp bir yetenek yönetim merkezine dönüştürmek devletin asli görevidir.
Ancak bu gerçekleşene dek gencin kendi yeteneğini bir girişimci gibi yönetmesi, sadece teorik bilgiye değil, piyasanın diline yatırım yapması kişisel kurtuluşun tek yoludur.
Netice itibarıyla; nitelikli insan bir ülkenin en büyük servetidir. Ancak bu serveti tabela üniversitelerinde heba eder, diplomalı işsizler ordusu yaratırsanız, sadece umutsuzluğa ve beyin göçüne davetiye çıkarırsınız.
Gençlerimizi diplomalarla boğmak yerine, onlara bu niteliklerini gerçek hayatta karşılık bulacağı bir zemin ve yaşayan beceriler kazandırmak zorundayız.
